Skąd te nazwy
Dyrektywa 2002/46/WE w sprawie suplementów diety dopuszcza w suplementach tylko określone witaminy i minerały (załącznik I) i tylko w określonych postaciach chemicznych (załącznik II). Listę form uzupełniło rozporządzenie (WE) nr 1170/2009. Producent musi wybrać formę z tej listy, a w wykazie składników – zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 1169/2011 – podać ją pod jej nazwą. Stąd na opakowaniach pojawiają się „chlorowodorek tiaminy” czy „D-pantotenian wapnia”. W tabeli wartości odżywczych z kolei podaje się już samą witaminę lub minerał z ilością i procentem referencyjnej wartości spożycia (RWS).
Formy z przykładowej etykiety
| Nazwa w wykazie składników | Składnik odżywczy | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Chlorowodorek tiaminy | witamina B1 | najczęstsza, stabilna sól; dobrze rozpuszczalna w wodzie; alternatywą jest monoazotan tiaminy |
| Ryboflawina | witamina B2 | forma wolna; w płynach częściej ryboflawino-5′-fosforan sodu; barwi mocz na żółto |
| D-pantotenian wapnia | witamina B5 | sól wapniowa kwasu pantotenowego; „D” oznacza aktywny izomer |
| Chlorowodorek pirydoksyny | witamina B6 | forma standardowa; organizm przekształca ją w aktywny fosforan pirydoksalu (P-5-P) |
| Cyjanokobalamina | witamina B12 | najbardziej stabilna i najlepiej przebadana forma; metylokobalamina to alternatywa dopuszczona od 2014 r. |
| Pikolinian chromu(III) | chrom | chrom trójwartościowy związany z kwasem pikolinowym; EFSA oceniła go jako bezpieczne źródło chromu; nie mylić z toksycznym chromem(VI) |
Przykład pochodzi z panelu składu Normcontrol (10 kapsułek, EAN 3800235061251): tiamina 1,1 mg, ryboflawina 1,4 mg, kwas pantotenowy 6 mg, witamina B6 1,4 mg, witamina B12 2,5 µg, chrom 40 µg – po 100 % RWS w jednej kapsułce.
Czy forma ma znaczenie dla przyswajalności
Dla witamin z grupy B w dawkach rzędu 100 % RWS różnice między dopuszczonymi formami są w praktyce niewielkie – wszystkie są dobrze wchłaniane, a organizm sam zamienia je w postacie aktywne. Marketing „form aktywnych” (metylokobalamina, P-5-P) ma znaczenie głównie u osób z rzadkimi zaburzeniami metabolizmu, nie u przeciętnego konsumenta. Przy chromie liczy się przede wszystkim, że to chrom(III) w formie z listy: EFSA w opinii z 2010 r. uznała pikolinian chromu za bezpieczne źródło chromu w suplementach przy typowych dawkach, zastrzegając, że sam chrom nie jest niezbędnym składnikiem odżywczym w sensie ścisłym – co nie zmienia faktu, że dwa oświadczenia o chromie (metabolizm makroskładników, poziom glukozy) są zatwierdzone.
Co jeszcze wynika z wykazu składników
- Kolejność – składniki podaje się malejąco według masy. W przykładzie L-karnityna (200 mg) stoi pierwsza, a witamina B12 (2,5 µg) ostatnia; między nimi mieszczą się substancje pomocnicze, co pokazuje, jak niewielkie masowo są witaminy.
- Substancje pomocnicze – żelatyna (otoczka), celuloza mikrokrystaliczna (wypełniacz), stearynian magnezu i dwutlenek krzemu (technologiczne). Ich obecność jest normalna; ich funkcja powinna być nazwana.
- Ekstrakty roślinne – nie są objęte załącznikiem II; dla nich liczy się nazwa botaniczna, część rośliny i stosunek ekstraktu (np. 4:1) lub standaryzacja (np. 6 % synefryny). Oświadczeń zdrowotnych dla roślin rejestr UE na razie nie zatwierdził.
Jak to sprawdzić w minutę
- Znajdź w wykazie składników nazwę formy i porównaj z załącznikiem II dyrektywy 2002/46 (lista jest krótka, dostępna na EUR-Lex).
- Sprawdź w tabeli, czy ilość podana jest na porcję dzienną i z % RWS – to obowiązkowe dla witamin i minerałów.
- Jeśli producent chwali się „formą aktywną”, zapytaj, czy ma to znaczenie w Twojej sytuacji – zwykle nie ma.
- W razie wątpliwości co do produktu dostępnego w Polsce zajrzyj do rejestru powiadomień GIS.
Suplement diety nie zastępuje zróżnicowanej diety. Artykuł nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.
Źródła
- Dyrektywa 2002/46/WE w sprawie suplementów żywnościowych – załączniki I i II (EUR-Lex)
- Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1170/2009 zmieniające wykazy witamin i składników mineralnych oraz ich form (EUR-Lex)
- EFSA – Scientific Opinion on the safety of chromium picolinate as a source of chromium added for nutritional purposes to foodstuff for particular nutritional uses and to foods intended for the general population, EFSA Journal 2010;8(12):1883
- Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności – załącznik XIII (RWS) (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) nr 432/2012 – wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych (EUR-Lex)
- Główny Inspektorat Sanitarny – suplementy diety: informacje i rejestr powiadomień
- Rejestr produktów objętych powiadomieniem o pierwszym wprowadzeniu do obrotu (GIS)
- Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (ISAP)